Geomorfologia

 Opowieść jak to było czyli początki Gorzowa i okolic …

Ponad 100 tys. lat temu, po ciepłym okresie (takim jak teraz), na teren Polski ponownie wkroczył lądolód. Dotkliwe zimno i mróz trwały 100 tys. lat! Lądolód objął teren Polski północnej a nawet dalej bo w swym maksymalnym zasięgu dotarł do Torunia.

Lądolód skandynawski ustąpił 12 tys. lat temu pozostawiając po sobie ślady w formie ukształtowania terenu, który widzimy dzisiaj. Pagóry i wzniesienia, pradolina z Wartą oraz Kłodawka … to dzięki ostatniej epoce lodowej mamy to wszystko.

Szczegóły …

Ryc. 1. TABELA STRATYGRAFICZNA ukazuje trzy główne zlodowacenia, które występowały na obszarze naszego kraju – zlodowacenie południowopolskie, środkowopolskie i północnopolskie. Epoki lodowcowe (glacjały) przedzielone są okresami cieplejszymi (interglacjałami).

Ryc. 2. MAPA POLSKI przedstawia zasięg zlodowacenie Wisły. To najmłodszy epizod glacjalny w plejstocenie. Lądolód nasunął się na obszar północnej Polski trzykrotnie i zajął 30% powierzchni kraju. Gdy ostatni lądolód opuścił ziemie polskie (12 tys. lat temu) rozpoczął się ciepły okres, który trwa do dziś – holocen.

Ryc. 3. SCHEMATY (dwa) przedstawiające działalność lądolodu. Pierwszy rysunek to okres, kiedy lądolód się wycofywał (topił się) pozostawiając po sobie bryły martwego lodu, z których mogły powstawać jeziora. Regresja lądolodu odkrywała ponownie powierzchnię gruntu.
Drugi rysunek przedstawia obszar „uwolniony” od wielkiego lodu. Wysoczyzna lodowcowa to pagórkowata powierzchnia powstała z materiału pochodzącego z niszczenia podłoża przez lodowiec i pozostawionego po jego wytopieniu. Zbudowana jest przeważnie z glin zwałowych, rzadziej ze żwirów i piasków lodowcowych. Taką wysoczyznę mamy na północ od Warty. Myślę, że znacie hasło: Gorzów miasto na siedmiu wzgórzach … Rynna subglacjalna to silnie wydłużone obniżenie o stromych zboczach i niewyrównanym dnie, utworzone pod lodowcem w wyniku erozji wód lodowcowych. Taką rynną płynie rzeka Kłodawka.

Numeryczny model terenu poniżej prezentuje zróżnicowane ukształtowanie powierzchni naszego regionu, za którą odpowiada ostatnie zlodowacenie północnopolskie. Kolejnym czynnikiem była i jest działalność wód Warty i jej dopływów.
Obszar na północ od Warty zajęty jest przez pagóry i wzniesienia (wysoczyzna morenowa). Jak one powstały? Materiał skalny pochodzący z niszczenia (zdzierania) podłoża transportowany był w dolnej części lodowca (stopie lodowca). Po jego stopnieniu nastąpiło odsłonięcie moreny dennej w postaci lekko falistych równin. Na południe od wzniesień znajduje się rozległa pradolina czyli szerokie obniżenie o płaskim dnie, którą płynie Warta. Jak powstały pradoliny? Powstawały one na przedpolu lądolodu w wyniku działalności wód z topniejącego lodowca i wód rzecznych płynących z południa – terenu nieobjętego zlodowaceniem, które połączywszy się utworzyły ogromne rzeki, płynące generalnie w kierunku zachodnim.

Prezentacja przedstawiona podczas konferencji naukowej 22 lutego br. pt.: „Gorzów, miasto na siedmiu wzgórzach – prawda czy mit?” dostępna poniżej prezentuje geomorfologię miasta z uwzględnieniem najwyższych form ukształtowania terenu.

najwyzsze-formy-uksztaltowania-terenu_oprac.Alicja Laszuk