Mapy i wykresy

MAPY TURYSTYCZNE

Ciekawy szlak, obfitujący we wzniesienia ukształtowane podczas epoki lodowcowej, tuż koło Gorzowa. Wystarczy dotrzeć do Bogdańca, do siedziby nadleśnictwa, by stamtąd wyruszyć na ekscytujący spacer. Oznakowanie poprowadzi nas odpowiednio. Różnica wzniesień na trasie powoduje, że można ją zaliczyć do wymagających

Może będziecie mieli ochotę na dłuższy spacer lub przejażdżkę do wsi, której już nie ma. Wystarczy w Mironicach zjechać w brukowaną drogę kierującą do znanego w okolicy łowiska wędkarskiego, a dalej kierować się wedle mapy i kierunkowskazów.
Na trasie zobaczycie stawy rybne, Kłodawkę, torfowiska oraz punkt docelowy – Marzęcin. Historia wykuta w tamtejszym kamieniu informuje: „Tutaj do 1945 roku była wieś Marzęcin. W lutym 1945 r. Marzęcin został spalony przez żołnierzy Armii Czerwonej.” Obok schemat osady ukazuje, że niegdyś znajdowały się tu: młyn, szkoła, boisko, strzelnica, remiza strażacka i dwa cmentarze. Wszędzie prowadzą kierunkowskazy, więc łatwo się poruszać.

Spacer ekstremalny … czemu nie. Początek w Gorzowie (od Parku Czechówek) – koniec w Santoku. Piętnastokilometrowa trasa to sporo ale warto wybrać się na taką eskapadę. Po drodze zachwyci nas dzikość krawędzi wysoczyzny morenowej, po której będziemy się poruszać, zatem zieleń i widoki na dolinę Warty z góry. Ciekawostką są ruiny holenderskiego młyna z końca XIX w. oraz umocnienia wału pomorskiego z 1937 roku (dawne bunkry) od Czechowa do Santoka. Na koniec powrót koleją z Santoka do Gorzowa

Nawiązując do Rezerwatu przyrody „Gorzowskie Murawy” oto mapa przedstawiająca trasę spaceru liczącą 4,5 km, do przejścia w niecałe 2 godziny. Start przy ul. Plac Słoneczny (przy blokach), gdzie schodami dostajemy się na obszar rezerwatu. Początkowo poruszamy się po piaszczystym podłożu by później wejść w zadrzewiony obszar z powalonymi drzewami. Następnie okrążamy dawną strzelnicę, gdzie istnieje szansa spotkania harcerzy. Widoczne są także ślady kół pojazdów rozjeżdżających ten teren. Kontynuacja spaceru odbywa się wzdłuż krawędzi morenowego wzniesienia skąd rozciąga się malowniczy widok na Wartę!

MAPY STATYSTYCZNE

Mapa struktury ludności w podziale na następujące grupy: wiek przedprodukcyjny, produkcyjny i poprodukcyjny. 
Gorzów to miasto o największej liczbie ludności, tj. 123 995 mieszkańców, natomiast gmina Bogdaniec jest najmniej liczna – 7102 mieszkańców. 
Miasto Gorzów i powiat ziemski gorzowski zamieszkuje łącznie 195 229 osób co stanowi 19% ludności woj. lubuskiego. 
Po zanalizowaniu poszczególnych grup wiekowych okazuje się, iż najliczniejsze są osoby w wieku produkcyjnym, stanowiąc ponad 60% ogółu.
Najlepszą strukturą wiekową ma gmina Kłodawa, gdzie jest najwięcej osób w wieku przedprodukcyjnym (w porównaniu do innych gmin) a najmniej w wieku poprodukcyjnym. Miasto Gorzów z kolei ma sytuację odwrotną. Cały obszar charakteryzuje się ludnością w wieku przedprodukcyjnym na poziomie 19%, produkcyjnym 64%, poprodukcyjnym 17%. 

Poniżej mapa liczby ludność w wieku produkcyjnym, tj.18-59 lat dla kobiet i 18-64 lat dla mężczyzn, w latach 2012-2016. Ta grupa wiekowa stanowi ponad 60% ogółu ludności.
Mapa ukazuje znikome różnice liczebne na przestrzeni lat 2012-2016 w ziemskim powiecie gorzowskim. Miasto Gorzów z kolei charakteryzuje się spadkiem na poziomie 5,5 tys. osób zdolnych do pracy.
Gdzie oni są? … W gminach ościennych ta grupa wiekowa nie zwiększyła się. Warto dodać, że w Gorzowie ogólna liczba ludności, w przeciągu 5 lat, zmniejszyła się o ok. 0,5 tys. natomiast na pozostałym obszarze zwiększyła jedynie o 1 tys. mieszkańców.

Kolejne dane o populacji w wieku produkcyjnym, w rozbiciu na wiek mobilny (18-44 lat) i niemobilny (mężczyźni 45-64 lat, kobiety 45-59 lat). Ludność w wieku produkcyjnym stanowi 60% ogółu mieszkańców, z czego „mobilni” to 63% a „niemobilni” to 37%. Dane w gminach są zbliżone, jedynie gm. Kłodawa i gm. Lubiszyn znajdują się poniżej średniej dla wieku mobilnego i powyżej średniej dla wieku niemobilnego, natomiast gm. Bogdaniec i gm. Deszczno mają odwrotną sytuację. Warto dodać, że w ciągu 5 lat liczba ludności w wieku produkcyjnym, w samym Gorzowie, spadła o 5,5 tys.

Spójrzcie jakie zmiany nastąpiły w strukturze wiekowej mieszkańców Gorzowa. Pół wieku wystarczyło, by liczba młodych (do 17 roku życia) spadła o 20%, a populacja osób po 65 roku życia wzrosła o 11%. Miasto obecnie charakteryzuje zbliżony udział młodszych grup wieku do liczebności grup starszych.

Piramida wieku przedstawia zróżnicowane liczebne gorzowian w poszczególnych grupach wiekowych. Zauważalne są niże i wyże demograficzne. Przeważa ludność między 30 a 44 oraz między 55 a 69 rokiem życia. Starsza populacja (po 65 roku życia) jest mniej liczna od młodej jedynie o 9%. Zasilą ją wkrótce osoby z niższych kategorii wiekowych a spadek liczby urodzeń i wydłużanie się średniej długości życia powoduje starzenie się społeczeństwa.

Kolejna porcja geografii ludności, tym razem urodzenia i zgony w powiatach gorzowskich. Spoglądając na mapę dostrzegamy przewagę liczby zgonów nad urodzeniami w Gorzowie oraz gminach Witnica i Lubiszyn. Skutkuje to ujemnym ruchem naturalnym (zwanym również ujemnym przyrostem naturalnym).
Różnica między dwoma wartościami jest niewielka. Dokonując jednak prostych przeliczeń okazuje się, że w Gorzowie (nawet w gm. Kłodawa), urodzenia stanowią zaledwie 1% ogółu mieszkańców w badanym roku.

Spójrzmy jak kształtuje się przyrost naturalny w Gorzowie i ziemskim powiecie gorzowskim.
Jeśli od liczby urodzeń odejmiemy liczbę zgonów to mamy przyrost naturalny, wyrażony w wartościach bezwzględnych. Z wykresu odczytujemy, że najwyższy przyrost występuje w gminie Kłodawa, natomiast najniższy w mieście i gminie Witnica.
Jak wygląda sytuacja Gorzowa? W 2016 roku więcej osób zmarło niż się urodziło, zatem odnotowaliśmy ujemny ruch naturalny (gdy przyrost naturalny osiąga wartości ujemne ciężko pisać o „przyroście”).

WĘGIEL BRUNATNY – MAPY I WYKRESY

Konin, Bełchatów, Sieniawa, Gubin – kojarzą nam się z węglem brunatnym więc nie większe będzie zdziwienie, że i w naszym powiecie był on wydobywany. Druga połowa XIX wieku to okres pozyskiwania węgla brunatnego w naszym regionie! Północne krańce Gorzowa (nad rz. Srebrną), okolice Lubna, Racławia, Mościc, Stanowice i Witnica to cenne wówczas źródła tego surowca! Węgiel służył jako opał; wykorzystywany był w fabrykach maszyn, tartakach, cegielniach czy gorzelniach. Nie było jednak łatwo … Niska jakość węgla, silne zaburzenie pokładów oraz znaczna obfitość wód podziemnych spowodowały, że ciężko było go miejscami wydobywać, nie mówiąc już o konkurowaniu z węglem z Łużyc czy węglem kamiennym ze Śląska. Niektóre kopalnie działały kilka lat, inne kilkanaście a najdłużej funkcjonującą była ta koło Lubna (1935 r.). Stworzona mapa ukazuje przybliżone lata i miejsca wydobycia.

Poniższa mapa przedstawia przybliżoną lokalizację miejsc wydobycia węgla brunatnego w latach 1850 – 1872. Obecnie nie ma już po nich śladu lecz różne źródła pozwoliły wskazać hipotetyczne miejsca kopalni w Gorzowie. „Początkowo próbowano eksploatować węgiel za pomocą sztolni drążonej w zboczu doliny, dzięki czemu natrafiono na trzy pokłady węgla o łącznej miąższości prawie 6 metrów. Chodnik okazał się jednak za długi dlatego został porzucony, a na wierzchołki płaskowyżu założono szyb zaopatrzony w haki drabinowe. Węgiel wyciągano na powierzchnię za pomocą powrozów w koszach (…).” (za: Ziemia Gorzowska, nr 48, z 2.12.1993r., s.15)

Profil geologiczny wskazuje na pokłady węgla brunatnego zlokalizowane w Gorzowie i pobliskich miejscowościach (w kierunku zachodnim). Już wiemy że w powiecie gorzowskim, w drugiej połowie XIX wieku, istniały kopalnie tegoż surowca. Ale czy łatwo było go wydobywać? … Profil ukazuje, że węgiel zalega na dużych głębokościach (max 50 m poniżej poziomu morza) a biorąc pod uwagę wartość względną – 120 metrów pod poziomem terenu.

rys. sprzed 1999 roku, źródło WIOŚ

Profil hydrogeologiczny wskazuje na pokłady węgla brunatnego zlokalizowane w okolicach szpitala wojewódzkiego w Gorzowie. To kolejny dowód na istnienie w tej okolicy kopalni (lata 1850-1872). Węgiel znajduje się na głębokości 50 m p.p.m. (poniżej poziomu morza) a biorąc pod uwagę wartość względną – 100 m p.p.t. (pod poziomem terenu).

rys: http://www.gorzow.pios.gov.pl/wios/komunikaty/raport%20gorzow%2002-03/rysunki/VI.1.1%20Przekroj%20hydrogeologiczny%20linii%20A-B.htm

MAPY CIEKAWYCH MIEJSC

Rezerwat przyrody „Gorzowskie Murawy” to obszar mało zmienionych siedlisk roślin ciepłolubnych o powierzchni 79 ha. Kompleks muraw kserotermicznych należy do najcenniejszych tego typu obiektów w Polsce Zachodniej. Obejmuje strefę krawędziową doliny Warty. Krajobraz ukształtowała morena denna, stąd liczne wzniesienia (dochodzące do 85 m n.p.m.), pagórki i wąwozy, a na krawędziach liczne rozcięcia erozyjne. W roku 2006, rozporządzeniem Wojewody Lubuskiego, powołano rezerwat przyrody „Gorzowskie Murawy”, który ponadto znajduje się w Naturze 2000 PLH 080058 Murawy Gorzowskie.

Park Czechówek znajduje się na wschodnich krańcach Gorzowa, w rozwidleniu ulic Warszawskiej i Wawrowskiej (dalej Czechowskiej). Obszar o powierzchni 34 ha ma charakter leśny. Las mieszany zajmuje wysoczyznę morenową porozcinaną jarami. Jest tu niewielki potok, stawek, „Polana Narzeczonych” i wzniesienia o dużych spadkach. Spacerowa ścieżka turystyczna pozwala zobaczyć to wszystko.

Mapa obszarów chronionych, tj. Obszarów NATURA 2000 „Ujście Noteci” i „Dolina Dolnej Noteci” oraz Obszaru Chronionego Krajobrazu, który dodatkowo obejmuje Park Czechówek. „Dolina Dolnej Noteci” jest rozległym obszarem (do Drezdenka) specjalnej ochrony ptaków, gdzie stwierdzono łącznie 26 lęgowych gatunków ptaków z załącznika I Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/147/WE z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa oraz 38 gatunków regularnie migrujących.

Jezioro to woda wypełniająca naturalne obniżenie terenu z zasilaniem przewyższającym jej straty (odpływ i parowanie). Większość jezior występuje na obszarach zajmowanych niegdyś przez lodowiec, którego topniejące wody wypełniały doliny i zagłębienia.
Jezioro przepływowe to otwarty zbiornik wodny z powierzchniowym odpływem wody, tzn. zasilany przez rzekę, a nadmiar swoich wód oddaje innej rzece. Można ująć to tak: to jezioro do którego wpływa strumień wody i wypływa z drugiej strony. Poniższa mapa przedstawia taką właśnie sytuację, tj. rzeka Santoczna przepływa przez jeziora: Mrowinko Małe, Mrowinko, Lubie, Lubieszewko i dalej na północ (źródło rzeki znajduje się w okolicy Moczydła w pow. Myśliborskim). Takie uwarunkowania umożliwiają spływ kajakowy oficjalnym szlakiem z Lip do Santoczna. Na końcu szlaku w Santocznie jest pomost umożliwiający zwodowanie (wyciągnięcie) kajaka.

Numeryczny model terenu prezentuje zróżnicowane ukształtowanie powierzchni naszego regionu, za którą odpowiada ostatnie zlodowacenie północnopolskie. Kolejnym czynnikiem była i jest działalność wód Warty i jej dopływów.
Obszar na północ od Warty zajęty jest przez pagóry i wzniesienia (wysoczyzna morenowa). Jak one powstały? Materiał skalny pochodzący z niszczenia (zdzierania) podłoża transportowany był w dolnej części lodowca (stopie lodowca). Po jego stopnieniu nastąpiło odsłonięcie moreny dennej w postaci lekko falistych równin. Na południe od wzniesień znajduje się rozległa pradolina czyli szerokie obniżenie o płaskim dnie, którą płynie Warta. Jak powstały pradoliny? Powstawały one na przedpolu lądolodu w wyniku działalności wód z topniejącego lodowca i wód rzecznych płynących z południa – terenu nieobjętego zlodowaceniem, które połączywszy się utworzyły ogromne rzeki, płynące generalnie w kierunku zachodnim.

Żubry w Polsce i na ziemi gorzowskiej

Ostatnio głośno jest o żubrach, które zawędrowały w okolice Gorzowa. Jeden chadzał na południe od Gorzowa, widywany był na Zakanalu i w okolicznych wioskach. Drugi rezyduje na wschód od Gorzowa, w okolicach Janczewa, Santoka i dalej. To nie wszystko! Od grudnia 2016 r. obserwuje się w okolicach Dobiegniewa – Drezdenka całe stado żubrów (10 osobników). Skąd się wzięły? Przywędrowały do nas z woj. zachodniopomorskiego, gdzie reintrodukowano populację żubra. Żyje tam obecnie ponad 200 osobników. Podzielcie się jeśli spotkacie żubra na swojej drodze.

Krótka historia tych pięknych i majestatycznych zwierząt.

Żubry na ziemiach polskich żyły od zawsze. Jednak tuż po I wojnie światowej w stanie dzikim całkowicie wyginęły. W 1929 r. sprowadzono osobniki, które umieszczono w specjalnej 22 hektarowej zagrodzie hodowlanej w Puszczy Białowieskiej. Wywieziono je później do innych rezerwatów i ogrodów zoologicznych. W 1939 r. Polska posiadała 37 sztuk (16 w Pszczynie, 16 w Białowieży, 3 w Niepołomicach, 1 w Zoo w Warszawie i 1 w Smardzewicach). W tym samym roku na świecie żyło 115 osobników tego gatunku. Po II wojnie światowej ocalały 44 sztuki z białowieskiego rezerwatu, w Europie – 103. Polska stała się odtąd światowym liderem w restytucji żubra. (za: http://www.zubry.com) W 1980 r. wypuszczono żubry na wolność w okolicach Wałcza, dając początek obecnemu stadu zachodniopomorskiemu.

Obecnie liczba żubrów w kraju to 1698 sztuk, co stanowi 25,8% światowej populacji. Na drugim miejscu plasuje się Białoruś z 1615 osobnikami. Na świecie populacja żubra liczy sobie 6573. To niemal sześćdziesięciokrotnie więcej niż 80 lat temu. W Polsce wolne stada występują w puszczach: Białowieskiej, Knyszyńskiej i Boreckiej oraz w Bieszczadach i woj. zachodniopomorskim. Hodowle zamknięte są w miejscowościach: Pszczyna (50 sztuk), Białowieża (39), Niepołomice (26), Muczne (16), Gdańsk (12), Gołuchów (12), Bałtów (9), Jabłonowo (9), Międzyzdroje (8), Sycowice (8), Pszczyna Park (7), Kiermusy (7), Smardzewice (6), Warszawa (5), Wrocław (5), Strzelinko (4), Ustroń (4), Karolew (4), Bydgoszcz (3), Człuchów (3), Białystok (2), Poznań (2), Toruń (1), Łódź (1).

DAWNE MAPY

Piękna mapa z ok. 1620 r. z naszym miastem oznaczonym jako „Landsp(b)erg”, głównym ośrodkiem Nowej Marchii (Marca Noua). Zwróćcie uwagę na bieg rzek: Warta płynie z północy, do niej za Landsp(b)ergiem wpada… Obra (?) Jak sądzicie – to niedbałość Orteliusa Abrahama, twórcy mapy, niewiedza czy styl? Na mapie widnieją miejscowości takie jakie: Troborg, Kaliz, Aruswald, Frienwald – potraficie zidentyfikować ja na współczesnej mapie?


Mapa znajduje się w zasobach dlibra.wimbp.gorzow.pl.

Nieznana szerzej mapa z pierwszej poł. XVII w. (ok. 1630 r.) z naszym miastem w roli głównej! Jego nazwa jest tu nie do zapisania współczesnym alfabetem. Twórcy mapy mieli wątpliwości odnośnie do 2 liter: „b” lub „p” w środku nazwy miasta oraz „g” lub „k” na jej końcu. Na północ od Gorzowa ciekawe miejsce: klasztor „Huimelstedt”.

Mapa okolic Gorzowa z wydanego w 1885 r. w Paryżu „Ilustrowanego Atlasu Niemiec”. Wiele tu ciekawostek. Proszę zwrócić uwagę np. na nazwę torów prowadzących na wschód: „Kolej prowadząca do Königsbergu”. Pokazana jest tu rzeka pod nazwą Puls płynąca między Strzelcami Kraj. (Friedeberg) a Różankami (Stolzenberg), której próżno szukać w takim przebiegu na współczesnych mapach. Mapa kryje jeszcze szereg innych interesujących zjawisk w okolicy, jak np. kilka koryt Warty aż do jej ujścia do Odry za Kostrzynem (Cüstrin).

Mapa okolic Gorzowa (Landsbergu) z 1898 r. Rozpoznajecie wszystkie miejscowości wg obecnych nazw polskich? Wiele z nich w czasach Nowej Marchii nosiło zniemczone średniowieczne nazwy słowiańskie/polskie – Kladow, Zantoch, Seidlitz, Loppow, itd. Jesteście w stanie wymienić inne miejscowości, których nazwy przetrwały setki lat panowania niemieckiego?
Zwróćcie uwagę na granicę pomiędzy Nową Marchią a Wlk. Księstwem Poznańskim: przebiega pomiędzy Trzebiszewem a Brzozowcem pozostawiając po „polskiej” stronie Skwierzynę.

Krainy historyczne. Do jakiej krainy właściwie należy Gorzów?
Jest stolicą woj. lubuskiego – do Ziemi Lubuskiej?
Jest „Wielkopolski” – do Wielkopolski?
Jest blisko Szczecina – do Pomorza może?
Wg załączonej mapy nasze miasto leży na ziemi zwanej w czasach niemieckich Nową Marchią, na granicy z Ziemią Lubuską, niedaleko Wielkopolski od płd-wsch oraz blisko Pomorza Zachodniego od płn.

„Gorzów nad Wartą” na mapie Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1945 r. Pierwsza i prawdopodobnie jedyna mapa wydana przez instytucję państwową z taką nazwą Gorzowa. Ileż tu zamieszania z nazwami! Część już polska (Drezdenko), część wciąż niemiecka (Wilhelmsthal), inne przetłumaczone jak gdyby „na szybko” (Chojnica).

W jednym tylko 1945 r. nasze Miasto nosiło nazwy:
Landsberg and der Warthe, Landsberg nad Wartą, Gorzów nad Wartą, Kobyla Góra, Gorzów, Gorzów Wielkopolski. Na mapie uchwycony moment z tą najmniej chyba udaną.

Poniżej mapa Państwowego Przedsiębiorstwa Wydawnictw Kartograficznych sprzed 60 lat.
Ludność Gorzowa przekracza 61 tys.
Ludność Zielonej Góry w tym samym momencie to zaledwie 56 tys.
Gorzów jest większy, prężnie tu się rozwijają zakłady przemysłowe, siedzibę ma tu biskup, jest Katedra, rzeka, tramwaje.
Pomimo to od 10 lat istnieje woj.zielonogórskie, co przedstawia mapa. Ciekawostką jest fakt, iż mapa ta to… damska chustka na głowę.
Dzisiaj mamy woj.lubuskie, choć niekiedy można odnieść wrażenie, że od 1960 r. relacje obu miast zmieniły się niewiele.

1960 r., mało znany Plan Miasta Gorzowa. A w nim: projektowana trasa tramwajowa za stadion żużlowy! Orzeł biały jako herb Gorzowa. Dawne nazwy ulic, linie tramwajowe (3 i 4) na Zakanale, inna (2) prowadząca po ul. Parkową, zajezdnia przy Dworcu PKP. Do tego dwie nitki Kłodawki z Parku Róż, brak Górczyna, Dolinek, Piasków, Os. Słonecznego.

Wiele zmieniło się w Gorzowie przez te 58 lat.

Różnice:

  1. Tramwaje na Starym Rynku i pętla przy Katedrze.
  2. Linia tramwajowa biegła na Zamoście przez most na Warcie.
  3. Koniec linii tramwajowej na wysokości Ruskiego Stawu.
  4. Kłodawka uchodzi do Warty dwoma odnogami. Rzeka rozwidla się również koło dawnego młyna przy ul. Wyszyńskiego (niegdyś ul. Świerczewskiego).
  5. Brak ulic Słowiańskiej, wydłużonej Roosevelta, i całej Alei Ruchu Młodzieży Niezależnej.
  6. Brak ul. Jagiełły, ul. Walczaka schodziła w lewo w ul. Warszawską.
  7. Nieprawidłowe usytuowanie Ruskiego Stawu, który winien zaczynać się za ul. Roosevelta, a kończyć na wysokości ul. Chodkiewicza.
  8. Zmiany nazewnictwa ulic: Marchlewskiego na Wełniany Rynek i Pocztową, Świerczewskiego na Wyszyńskiego, Krajowej Rady Narodowej na Borowskiego, Dzierżyńskiego na Kazimierza Wielkiego.

źródło: „Gorzów Wielkopolski-przewodnik-informator”, praca zbiorowa; wyd. Gorzowskie Towarzystwo Przyjaciół Kultury, 1960r.

Mapa sondażowa „Z jaką prowincją historyczną związana jest twoja gmina?” z ok. 1977 r. Sondaż przeprowadzono w woj. gorzowskim, powstałym w 1975 r. Kolorem różowym zaznaczono utożsamienie z Pomorzem Zachodnim. Kolorem seledynowym zaznaczono utożsamienie z Wielkopolską. Kolorem błękitnym zaznaczono utożsamienie z Ziemią Lubuską. W pozostałych – b.d./b.odp. Odznacza się wyraźna granica oddzielająca północ utożsamiającą się z Pomorzem Zach. od płd.-wsch. województwa, podkreślającego związki z Wielkopolską. Zaledwie 2 gminy samookreślały się jako „lubuskie”.

Propozycja wycieczki z lat ’70. Dwa szlaki biegnące przez Puszczę Gorzowską. Pierwszy P-8 (Barlinek-Okno-Moczydło-Lipy) w całości prowadzi lasami, wzdłuż kilku jezior, które łączy rz. Santoczna. Drugi P-9 (Wojcieszyce-Lipy-Santoczno) wiedzie lasami puszczy nad jez. Lubie; odcinek Lipy-Santoczno stanowi kontynuację trasy P8. Mapa przedstawia kluczowe fragmenty owych szlaków.

źródło: „Szlaki wodne Ziemi Lubuskiej-przewodnik”, Jan J. Krajniak i Marek M. Gielo; Wydawnictwo Poznańskie, 1971 r.

20 lat temu, w 1998 r., zniknęło z mapy woj. gorzowskie. Liczące ponad pół miliona mieszkańców, było jednym z większych województw (10 na 49, pow. 8 484 km²). Gorzów położony centralnie istotnie oddziaływał na miasta i gminy dziś leżące poza woj. lubuskim. Ku Gorzowowi mocniej ciążyły, głównie poprzez związki z zakładami pracy i szkołami, np. Dębno, Myślibórz czy Barlinek; w mniejszym stopniu Choszczno i Międzychód. Do woj. gorzowskiego należało w 1998 r. 38 gmin i 22 miasta. W 1999 r. aż 1/3 gorzowskich gmin (11 do zach.-pom. i 2 do wielkopol.) i miast (7 do zach.-pom. i 1 do wielkopol.) przeszła do innych niż lubuskie województw.

 

Przegląd wszystkich map poniżej